Παπίκιο: Η καρδιά της Ροδόπης

Εσύ και ελάχιστοι άλλοι στα βάθη της Ροδόπης. Εσύ και τα κατάσπαρτα μοναστήρια των ασκητών. Να περπατάς στα ερείπια, να μετράς τους μαιάνδρους του Κομψάτου, να ξετρυπώνεις ερημωμένα χωριά και αγάλματα της φύσης. Να ανακαλύπτεις πως ο μοναχισμός στο Παπίκιο είναι κάτι παραπάνω από ανάμνηση, είναι τρόπος ζωής.

 

Στο πιο γνωστό αλλά λιγότερο προβεβλημένο κομμάτι της Ροδόπης ακολουθείς το ένστικτό σου. Απ’ τα καπνοχώραφα της παλιάς εθνικής, απ’ τα πνιγμένα στον κάμπο χαλάσματα της Μαξιμιανούπολης και της Αναστασιούπολης, -των βυζαντινών πόλεων που προλόγισαν την ύπαρξη της Κομοτηνής- πλησιάζεις.

Από τα μουσουλμανικά χωριά στα ριζά του Παπικίου Ορους παίρνεις δασικούς δρόμους που στρίβουν και τέμνονται ως τα βουλγαρικά σύνορα, πίσω απ’ τους μιναρέδες και την πυκνή βλάστηση ψάχνεις τα σημάδια της διαχρονικής παρουσίας του ελληνισμού.

Όποιο πέρασμα κι αν επιλέξεις, είναι χωμάτινο. Οι αφετηρίες δυσεύρετες, οι διακλαδώσεις αλλεπάλληλες, δεν ξέρεις πού αρχίζουν και πού τελειώνουν.

 

Τα μοναστήρια του Παπίκιου Όρους

Οι ιστορίες μιλούν για 300 μοναστήρια· ποιος ξέρει για πόσους ασκητές;

Ένα είναι σίγουρο: κάτω από τα πόδια σου απλώνεται μία από τις μεγαλύτερες μοναστικές πολιτείες του Βυζαντίου· προγενέστερη του Αγίου Όρους – αναφέρεται για πρώτη φορά τον 11ου αι. και όπως αποδεικνύουν τα ευρήματα ήταν ακμαία ως τον 14ο αι.

Οι ανασκαφές (ξεκίνησαν στις αρχές του ’80 παράλληλα με τη χάραξη των δασικών οδών) αποκάλυψαν 3 διαφορετικά συγκροτήματα κατακερματισμένα στα 4 σημεία του ορίζοντα. Τα υπόλοιπα παραμένουν ανεύρετα, θαμμένα στα σωθικά του βουνού.

Και παραπάνω να υπήρχαν, δεν θα τα έβρισκες. Για ταμπέλες ούτε λόγος. Οι πληροφορίες συγκεχυμένες, ελάχιστοι γνωρίζουν να σε οδηγήσουν ως εκεί. Εξαρχής λοιπόν ξεχνάς το σημαντικότερο -από πλευράς ευρημάτων- συγκρότημα του Ληνού και περιορίζεσαι στον μονόχωρο ναό της Κερασιάς (τον μοναδικό ορατό απ’ το πέρασμα του δρόμου) και στο εύκολα προσεγγίσιμο συγκρότημα του Σώστη.

Ο λόγος για τα λείψανα μιας τρίκλιτης βασιλικής, ορατά πίσω από τη Μονή Οσίου Μαξίμου Καυσοκαλύβη – την κορωνίδα του Μέγα Πιστού. Φυσικά, περιλάμβανε και άλλα κτίσματα, τα οποία καταλάμβαναν όλο το καταπράσινο πλάτωμα με θέα στην 1.483 μ. κορυφή του «Όρους του Θεού» (ως «Despot Dag» αναφέρεται προς ανάμνησιν της μοναστικής παρουσίας).

Αν και η σύγχρονη Μονή θα μπορούσε να είναι ο μοναδικός συνεχιστής της παράδοσης σε ένα βουνό με βαθιά ιστορία, την επανδρώνει ένας μόνο φύλακας και ουδείς μοναχός.

Προστάτης της εδώ και 5 χρόνια ο Μαργαρίτης Μαυρίδης, ένας κατ’ επιλογήν ασκητής «για όσο το προγραμματίζει ο Θεός», ο οποίος δέχεται τους πιστούς, τους ξεναγεί και τους φιλεύει, σιγοψιθυρίζοντας τη δική του προσευχή: «Να έρθει μια αδελφότητα να λειτουργήσει το μοναστήρι».

Αναπάντεχη συνάντηση. Πηγή έμπνευσης, από όλες τις πλευρές χορταστική. Και ωραίος γείτονας! Για τον επίσης έναν κάτοικο της Κερασιάς.

Οι δυο τους είναι απ’ τους λιγοστούς μόνιμους του Παπικίου, του αραιοκατοικημένου βουνού που όμως δεν έπαψε ποτέ να κατοικείται. Οι Πομάκοι πήραν τη θέση τους στα πιο απομακρυσμένα ορεινά χωριά και έμειναν εκεί ως το ’70, οπότε οι περισσότεροι κατέβηκαν στον Ιασμο, τους Αμαξάδες, τον Μίσχο και τα γύρω χωριά.

Ένας κτηνοτρόφος στην Πόα, 2 οικογένειες στο Πολύαρνο, 5-6 στη Βροντή. Παλιά, οι ζωές τους ήταν πιο δύσκολες, τους χειμερινούς μήνες το χιόνι τους έφτανε μέχρι το στέρνο, ο Ραήμ απ’ τη Βροντή θυμάται πως έπαιρνε 17 δρχ. για να κουβαλήσει ξύλα με το γαϊδούρι απ’ την καρδιά του βουνού στην Κομοτηνή.

Ο Αλή γεννήθηκε στο Πολύαρνο, έζησε εκεί μέχρι τα 20 του χρόνια και έκτοτε, κάθε καλοκαίρι, τον βρίσκεις στο βουνό να βόσκει τα ζώα του. Όταν πιάνουν τα κρύα τα οδηγεί πίσω, 18 χλμ. πεζοπορίας, ξεχειμωνιάζουν στον Ιασμο.

 

Δρόμος στα Θρακικά Μετέωρα

Ο Ιασμος εικάζεται πως ιδρύθηκε από κατοίκους της Αναστασιούπολης και αναμφισβήτητα αποτελεί ένα από τα πιο παλιά κεφαλοχώρια της Ροδόπης.

Το κατεξοχήν πλούσιο χωριό ήταν ανέκαθεν φημισμένο για το κρασί και το τσίπουρό του -ο καπνός και τα σταφύλια ήταν οι βασικές καλλιέργειες των Ιασμιωτών- πράγμα που υποδηλώνει και η χωροταξία του αγροτικού σπιτιού, διώροφο, με ανοιχτή σάλα για να στεγνώνουν τον καπνό και το επιβεβλημένο καζάνι.

Στα εξηγεί όλα ο Κυριάκος Μόσχος, ο πρόεδρος του πολιτιστικού τους Συλλόγου από τα ενδότερα του νεότευκτου λαογραφικού τους μουσείου.

Για τον παλιό Αϊ-Νικόλα που γκρεμίστηκε το ’70 μαζί με τις παλιές τοιχογραφίες, για το ξωκλήσι της Ζωοδόχου Πηγής και τις λαμπάδες που αφήνουν στη σπηλιά της την Ανάσταση, για το σχολείο που χτίστηκε πέτρα πέτρα απ’ τους κατοίκους και τις πολιτιστικές εκδηλώσεις του Προφήτη Ηλία που τελούνται εκεί.

Για το γεφύρι του Κομψάτου και το γκρεμισμένο τόξο του -που το γκρέμισαν, λέει, για να βρουν χρυσό (παρόλο που εσύ άκουσες πως το έκαναν βοσκοί για να μην περνούν απέναντι τα ζώα)-, για τον πλούσιο κάμπο τους που είναι όλος ποτιστικός και τα καζάνια που είχε κάποτε κάθε σπίτι – αλλά όλοι πια βολεύονται στα 2 σύγχρονα αποστακτήρια.

Για την ιδιαίτερη ντοπιολαλιά και το λεξικό που ετοιμάζουν, για το λεύκωμα με τα ασπρόμαυρα ντοκουμέντα που εξέδωσαν, για την πολύπλευρη δράση του πολιτιστικού τους Συλλόγου. Αν είναι να σου κάνει κάτι εντύπωση, είναι αυτό.

Ο εθελοντισμός, η συμμετοχή, οι πολυδιάστατες διέξοδοι των νέων του χωριού. Περιλαμβάνει 10 βασικά τμήματα: χορού, αγιογραφίας, ψηφιδωτού, φωτογραφίας κ.ά., με τελευταίο και καλύτερο (του αξίζει κάτι παραπάνω γιατί θα σε συνοδεύσει στα Μετέωρα) ορειβασίας!

Πίσω στα χώματα, οι ρόδες να αγκομαχούν πάλι, μα κάθε εμπόδιο είναι για καλό. Θα σε ανταμείψουν τα βράχια της Αστραίας, οι αγέλες με τ’ άγρια άλογα, οι βοσκοί που αλωνίζουν με το κοπάδι στη μέση του πουθενά, οι λιγοστές παρέες στα ανοίγματα του δρόμου που σου κορνάρουν σε χαιρετισμό.

Δεν είναι πολλοί αυτοί που έρχονται ως εδώ. Αυτοί που αναζητούν τους μαιάνδρους της κοιλάδας του Κομψάτου, που θέλουν να περπατήσουν το 30′ μονοπάτι ως τα Θρακικά Μετέωρα, να διανυκτερεύσουν στο ορειβατικό καταφύγιο στο Πολύαρνο (και αυτό του συλλόγου) να δουν τα αρπακτικά πουλιά να διαγράφουν κύκλους πάνω απ’ τα μεγαλειώδη πετρώματα.

Μεγαλειώδη, ναι. Σαν της Καλαμπάκας δεν είναι, άλλα τώρα έγιναν δικά σου. Και παρόλο που έχεις δει πιο όμορφα βουνά, θα το θυμάσαι το Παπίκιο, σιγά σιγά καταλαβαίνεις τη γοητεία.

 

Leave a Reply