Αρχοντική και ανόθευτη
ΣΥΜΗ

Αρχοντική και ανόθευτη

Κείμενο: Ηλέκτρα Φατούρου
Φωτογραφίες: Ηρακλής Μήλας

Στην επικράτεια των καπεταναίων και των αρχόντων της Σύμης, πανέμορφοι οικισμοί και σοκάκια με ιστορία σε κάνουν να εύχεσαι να «έδενες» στο πολύχρωμο λιμάνι την ώρα της δύσης. Τότε που ο μισός οικισμός του Γιαλού αποσύρεται στη σκιά και ο άλλος μισός λαμπυρίζει στα μαβιά χρώματα του δειλινού. Τόση είναι η ομορφιά της.


Το καλντερίμι, το πέτρινο γεφυράκι που ενώνει τις δυο πλευρές του Γιαλού
%IMAGEALT%
Το ημερόπλοιο λύνει τους κάβους στην Κολόνα και οι μηχανές μουγκρίζουν ρυθμικά, έτοιμες για το ωριαίο ταξίδι έως τη γειτονική Σύμη. Οι προπέλες ανακατώνουν τα νερά και η Ρόδος ολοένα και μικραίνει στον ορίζοντα.

Πιο κοντά βρίσκονται πλέον τα μικρασιατικά παράλια, γεγονός που -εν μέρει- αιτιολογεί το18 ωρών ταξίδι που εναλλακτικά έχει ως αφετηρία το λιμάνι του Πειραιά. Είναι αλήθεια, πιο εύκολο, να φτάσεις στη Σύμη μέσω Ρόδου. Αποτελεί, άλλωστε, έναν προορισμό που πρέπει να επισκεφτείς άπαξ και βρεθείς στο νησί του Ηλίου.

Ιστιοφόρα βρίσκουν απάνεμο καταφύγιο στον Γιαλό
%IMAGEALT%
Συμιακοί και Ροδίτες είναι παλιοί «γνωστοί» και έχουν διατηρήσει τους επαγγελματικούς δεσμούς που χρόνια τους ένωναν, γεμίζοντας καθημερινά το πλοίο της γραμμής. Μπλεγμένοι, παλιοί και νέοι επισκέπτες, αναμένουν καρτερικά τα φουγάρα να σφυρίξουν με νόημα. Μόνον τότε το κατάστρωμα γεμίζει από όσους διψούν για μια πρώτη εικόνα των ξακουστών για την ομορφιά τους, αμφιθεατρικά κτισμένων σπιτιών του Γιαλού.

Το πολύχρωμο θέαμα επιβεβαιώνει τις φήμες. Σαν βγαλμένα από το καβαλέτο κάποιου επίδοξου ζωγράφου, δίπατα και τρίπατα αρχοντικά ξεπηδούν από το βραχώδες τοπίο. Με πόση αυθάδεια στέκουν επιβλητικά, θωρώντας μας από τα σιδερένια μπαλκόνια τους, όλους εμάς, που κοντοστεκόμαστε να τα απολαύσουμε, από όλες τις δυνατές οπτικές γωνίες...


Ναυτική υπεροχή
Ηδη από τα ομηρικά χρόνια, αναφέρεται η συμμετοχή του νησιού στον Τρωικό πόλεμο. Ο δε Γλαύκος, ο πρώτος κάτοικος της Σύμης, ορίζει σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή, όχι μόνο το όνομα αλλά και τη μετέπειτα ιστορία της. Δεινός κολυμβητής και έμπειρος ναυπηγός, κλέβει την ομώνυμη κόρη του βασιλιά της Ρόδου Ιαλυσού, σφραγίζοντας μια για πάντα τη μοίρα του τόπου. Η στενή σχέση με τη θάλασσα είναι γεγονός και σηματοδοτεί την καλπάζουσα ακμή στη ναυπηγική, τη ναυτιλία και τη σπογγαλιεία.

Κατακτητές πολλοί ζήλεψαν την ομορφιά της αλλά, παραδόξως, ως χρυσή εποχή της νοείται η τουρκοκρατία. Βλέπετε, ο Σουλτάνος παραχώρησε όχι μόνο σημαντικές φοροαπαλλαγές στους κατοίκους, αλλά και μια πρωτοφανή αυτονομία.

Στους αιώνες που ακολουθούν, η Σύμη εξελίσσεται σε ναυτική δύναμη που κυριαρχεί στη Μεσόγειο, ενώ στις αρχές του 20ου αιώνα ανακηρύσσεται σε πρωτεύουσα των Δωδεκανήσων. Οι καραβομαραγκοί απολαμβάνουν την αποδοχή όλων και σταδιακά εγκαινιάζεται, με μοντέρνες για την εποχή μεθόδους (σκάφανδρα και καταδυτικά μηχανήματα!), η δεύτερη πηγή πλούτου της, η σπογγαλιεία.

Στάση για αναμνηστική φωτογραφία στα σκαλοπάτια πίσω από τον Γιαλό
%IMAGEALT%
Σήμερα, δυστυχώς, οι σφουγγαράδες έχουν εκλείψει παντελώς από το νησί, η πραμάτεια που φιγουράρει στους παραθαλάσσιους πάγκους είναι ως επί το πλείστον καλυμνιώτικης προέλευσης και τα μοναδικά ίχνη της εξαιρετικής ποιότητας συμιακών σκαριών αποτυπώνονται στον παλιό ταρσανά της συνοικίας Χαράνι - δεξιά του λιμανιού.


Κάτω στον γιαλό
Οι κάποτε 25.000 κάτοικοι του νησιού σήμερα αριθμούν μόλις τους 2.500 και οι περισσότεροι εξ αυτών είναι συγκεντρωμένοι στα δυο τμήματα της πρωτεύουσας· τον Γιαλό (ο νεότερος οικισμός) και το Χωριό (Ανω Σύμη). Αν και ολόκληρο το νησί έχει χαρακτηριστεί διατηρητέος οικισμός, η πρώτη και σημαντικότερη επαφή γίνεται στο λιμάνι που αντανακλά αριστουργηματικά το ένδοξο παρελθόν της.

Μια πανοραμική εικόνα είναι αρκετή για να κατατοπιστείς. Αλλωστε, η διαφορετικότητα είναι καθόλα εμφανής σε τούτη την ασυνήθιστη για τα νησιώτικα δεδομένα νεοκλασική πολιτεία.

Το Ρολόι μετρά αδιάκοπα τα λεπτά στην είσοδο του λιμανιού, η Ευαγγελίστρια σε «προσκαλεί» να θαυμάσεις το επιβλητικό καμπαναριό της, οι Μύλοι με το Ποντικόκαστρο στην αριστερή κορφή του λόφου οριοθετούν τη ματιά. Λίγα μέτρα παρακάτω, ένα γραφικό λιθόστρωτο γεφύρι συνδέει τις δυο άκρες του λιμανιού. Το «καλντερίμι» συγκεντρώνει δεξιά και αριστερά του δεκάδες ψαροταβέρνες, τουριστικά μαγαζιά, cafe και έναν παραδοσιακό φούρνο που προμηθεύει ντόπιους και περαστικούς με αχνιστά αρτοσκευάσματα και φρεσκοψημένο ψωμί.

Οι καπεταναίοι ιδρώνουν κάτω από τον ήλιο προετοιμάζοντας τα αγκυροβολημένα καΐκια για απόπλου σε απομακρυσμένες ακτές και όρμους δυσπρόσιτους. Αυτός μάλιστα είναι και ο πιο ενδεδειγμένος τρόπος για μπάνιο, αφού οι περισσότερες παραλίες βρίσκονται συνήθως στο τέρμα κάποιου δύσβατου χωματόδρομου.

Ο Μιχάλης Μισσός στο εργαστήριο ξυλογλυπτικής του
%IMAGEALT%
Περπατώντας έρχεσαι αντιμέτωπος με σημεία αναφοράς της σύγχρονης ιστορίας. Το κτίριο της Αστυνομίας θυμίζει εποχές της Ιταλοκρατίας, η πρώην οικία Καμψοπούλου -σήμερα ξενοδοχείο- μνημονεύει την υπογραφή της παράδοσης του νησιού από τους Γερμανούς στους συμμάχους, ενώ, πίσω από τον Κάμπο- την κεντρική πλατεία του Γιαλού-, ορθώνεται το Ναυτικό Μουσείο.

Δυτικά, και μόλις 15 λεπτά με τα πόδια, το Νημποριό των 150 κατοίκων περιβάλλεται από την κοντινότερη στη Σύμη, παραλία Νος. Ενα ξενοδοχείο και μία ταβέρνα στρώνουν τραπέζι πάνω στο κύμα και περιμένουν να σε φιλέψουν κατιτίς, μόλις ολοκληρώσεις τη βουτιά σου.

Πανοραμική άποψη του Πανορμίτη, της σημαντικότερης μονής του νησιού
%IMAGEALT%
Πάντως, αν η μικρή βοτσαλωτή ακτή δεν είναι του γούστου σου, άπλωσε πετσέτα σε μια από τις προκυμαίες που ξεπροβάλλουν πίσω από κάθε στροφή ή απόλαυσε τον ήλιο σε κάποιο από τα δεκάδες θαλασσοφαγωμένα βράχια των κολπίσκων.


Το Xωριό
Η ευμάρεια που έζησε η Σύμη, ο πλούτος που συσσωρεύτηκε στο νησί αλλά και η καλαισθησία των πολυταξιδεμένων αρχόντων γίνονται ορατά σε κάθε βήμα. Ειδικά μόλις ξεκινήσεις την ανάβαση των 500 σκαλοπατιών, της Καλής Στράτας∙ του ονομαστού παλιού εμπορικού δρόμου Γιαλού – Χωριού. Φυσικά, υπάρχει και δρόμος που οδηγεί εκεί ψηλά και σε γλιτώνει απ’ το λαχάνιασμα, αλλά έτσι χάνεται η ουσία...

Χρώμα παντού, αρμονία γραμμών και όγκων, συμμετρία αρχιτεκτονικών στοιχείων και πανέμορφες βοτσαλωτές αυλές... Βρίσκεσαι πια στη δικαιοδοσία των καπεταναίων και των αρχόντων και όλα είναι σαν να φτιάχτηκαν να στο υπενθυμίζουν. Κοιτάς ψηλά και ανακαλύπτεις το χαρακτηριστικό «μάτι του βοδιού», ένα αέτωμα κάτω από τις κεραμοσκεπές των σπιτιών, που αν και χρησίμευε ως αεραγωγός, είχε και μια λιγότερη χρηστική ιδιότητα· να διώχνει το κακό μάτι!

Να φανείς τυχερός -τύχη και αναπάντεχη ομορφιά πάνε μαζί!-και όλο και κάποιος πρόθυμος θα βρεθεί να σου «ανοίξει» το σπίτι. Προφυλαγμένος απ’ τον ήλιο, στην αγκαλιά των παραδοσιακών εσωτερικών, θα δεις ξυλόγλυπτα έπιπλα λαϊκής τέχνης και σοφάδες σε περίοπτη θέση, καθρέφτες και τοιχογραφίες να στολίζουν τοίχους και ταβάνια. Ο χρόνος μοιάζει να έχει σταματήσει προ πολλού, πίσω από τα καφετιά, γαλαζωπά και λαδί πορτοπαράθυρα. Εναλλακτικά, υπάρχει πάντα το Αρχαιολογικό-Λαογραφικό Μουσείο.

Κάπου στο κέντρο του Χωριού, στην πλατεία Συλλόγου, το σκηνικό παραμένει λιτό. Ενα ψιλικατζίδικο βγαλμένο από τα «παλιά», μετρημένα στα δάχτυλα γραφικά καφενεία και ταβέρνες «χωμένες» σε φιδογυριστά καλντερίμια. Πολυάριθμες εκκλησιές με παράξενα επίθετα (Χαριτωμένη, Λεμονίτισσα κ.ά.) συνιστούν τις εκάστοτε γειτονιές ενώ, στην κορυφή του λόφου, «πρωτοστατούν» το κάστρο και ο ναός της Μεγάλης Παναγιάς, τα ιδανικά σημεία για πανοραμική, ανεμπόδιστη θέα...

Καραβομαραγκός επί το έργον στον παλιό ταρσανά
%IMAGEALT%
Τα ερειπωμένα σπίτια αναστυλώνονται το ένα μετά το άλλο και η ενεργή παρουσία των ντόπιων μαστόρων συναινεί στη διαφύλαξη του τοπικού χρώματος. Ξυλουργοί, σιδεράδες, μαρμαράδες και φαναρτζήδες κοπιάζουν αφοσιωμένοι πίσω από ορθάνοιχτες πόρτες, συντηρώντας με μεράκι παράδοση και ιστορία.


Στυλοβάτες της παράδοσης
Ο νεότερος συνεχιστής της παράδοσης είναι ο μοναδικός φαναρτζής της περιοχής. Ουδεμία σχέση με τη σημερινή εργασία επί των αυτοκινήτων, το σημαντικό για την παλαιότερη εποχή επάγγελμα προμήθευε όλο το χωριό με είδη οικιακής, γεωργικής και βιομηχανικής χρήσης από λαμαρίνα. Τα φανάρια του δρόμου, αυτά της λαμπρής, τενεκέδες για λάδι, γάλα και νερό, καμάκια για το ψάρεμα και άλλα πολλά.

Ο Γιάννης Πατσάκης μεγάλωσε στο μικρό φανοποιείο δίπλα στον παππού του, τον οποίο και επισκεπτόταν κάθε καλοκαίρι από τη Ρόδο. Στα 20 του χρόνια, αναλαμβάνει πια ενεργό ρόλο πίσω από το σκονισμένο γραφειάκι με την γκαζιέρα  και 8 χρόνια τώρα, είναι μόνιμα στη δουλειά.

Βέβαια, το μεροκάματο βγαίνει δύσκολα και γι’ αυτό τους καλοκαιρινούς μήνες θα τον βρεις με μια κουτάλα στο χέρι, στην κουζίνα της ταβέρνας του Βασίλη, την εποχική του δουλειά. Πάντως, είναι καθημερινά εκεί, πίσω από το Καλντερίμι του Γιαλού, έτοιμος να κάνει ό,τι επιδιορθώσεις του ζητήσεις, και όποια παραγγελία από την αρχή!

 Πιθανόν την επόμενη φορά που τον συναντήσουμε ίσως έχει δικό του ουζερί και η δουλειά στο φανοποιείο να έχει πάρει τα πάνω της. Μέχρι να γίνουν αυτά όμως, είχε λίγο χρόνο να μας οδηγήσει στο ξυλουργείο του Μιχάλη Μισσού.

Ο φωτισμένος Γιαλός, όπως φαίνεται από το Χωριό
%IMAGEALT%
Η ξυλογλυπτική είναι μια τέχνη που έχει ρίζες βαθιές στη συμιακή επικράτεια. Τα τοπικά σχέδια είναι μοναδικά και αποτυπώνονται σε παλιά σαλόνια, καθρέφτες, ταβάνια και τέμπλα εκκλησιών απαράμιλλης τεχνοτροπίας. Μες στο ξυλουργείο η στρώση από πριονίδια υποδηλώνει τη συνεχή χρήση του.

Σε όλα τα πιθανά σημεία φυλάσσονται διαλεχτά κομμάτια που είτε έχουν πάρει σειρά για επισκευή είτε είναι έτοιμα, αναμένοντας τον νέο τους κάτοχο. Το συγκεκριμένο εργαστήριο δουλεύει αδιάκοπα από το ’81, οπότε ο μερακλής μάστορας ήταν μόλις 13 χρόνων. Ενα μικρό δείγμα της δουλειάς του υποδέχεται όλους στον τρούλο του Ευαγγελισμού.

Τον Παντοκράτορα, περηφανεύεται πως επισκεύασε μετά πολύ κόπο, παρόλο που είχε να κοιμηθεί τρεις μήνες! «Για μένα η ξυλουργική είναι έρωτας», είναι η πρώτη κουβέντα που μας λέει και αργότερα, συμπεράνουμε πως κάτι ανάλογο του συμβαίνει και με τη μουσική! Ολα τα παραδοσιακά όργανα «τραγουδάνε» στα χέρια του, γεγονός που μπορεί κάποιος να «πιστοποιήσει» στις εκδηλώσεις της χορευτικής ομάδας Ενωση Γυναικών, στην οποία κατέχει περίοπτη θέση.


«Κλέφτης» Πανορμίτης!
Ο σημαντικότερος εσωτερικός -και όχι μόνο διάκοσμος- ξακουστός έως τα πέρατα της οικουμένης, βρίσκεται στην Ιερά Μονή του Αρχοντα Μιχαήλ του Πανορμίτη, νότια του νησιού. Ο  προφυλαγμένος, σαν λιμνοθάλασσα, όρμος είναι προσβάσιμος με καραβάκι ή αυτοκίνητο.

Μάλιστα, αν επιλέξεις το δεύτερο, θα ανακαλύψεις την ομορφότερη διαδρομή της ενδοχώρας...
Πλήθη προσκυνητών συρρέουν εδώ από τα μεσαιωνικά κιόλας χρόνια -οπότε τοποθετείται η ίδρυσή της- για να θαυμάσουν τη θαυματουργή εικόνα που «βρήκε» τον δρόμο της στα ενδότερα. Ντυμένη με ασήμι και χρυσό, περιβάλλεται από αφιερώματα που ως εκ θαύματος βρίσκουν και αυτά τον δρόμο τους στον γαλήνιο κόλπο.

Στους παραθαλάσσιους πάγκους, πέρα από σφουγγάρια, θα βρείτε κάθε λογής διακοσμητικά αντικείμενα
%IMAGEALT%
Οσοι πιστοί προσέλθετε ή απλώς σφραγίστε καλά το τάμα σας σε ένα δοχείο και ρίξτε το στη θάλασσα. Μόνο να είστε σίγουροι για την υπόσχεσή σας, αφού, όπως λέγεται, το «δέμα» φτάνει πάντα στο ξακουστό μοναστήρι και ο «κλέφτης» Πανορμίτης καταφέρνει πάντα να «παίρνει» τα τάματα που δεν αποδίδονται!

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ
  • Το καλντερίμι, το πέτρινο γεφυράκι που ενώνει τις δυο πλευρές του Γιαλού
  • Ιστιοφόρα βρίσκουν απάνεμο καταφύγιο στον Γιαλό
  • Στάση για αναμνηστική φωτογραφία στα σκαλοπάτια πίσω από τον Γιαλό
  • Ο Μιχάλης Μισσός στο εργαστήριο ξυλογλυπτικής του
  • Πανοραμική άποψη του Πανορμίτη, της σημαντικότερης μονής του νησιού
  • Καραβομαραγκός επί το έργον στον παλιό ταρσανά
  • Ο φωτισμένος Γιαλός, όπως φαίνεται από το Χωριό
  • Στους παραθαλάσσιους πάγκους, πέρα από σφουγγάρια, θα βρείτε κάθε λογής διακοσμητικά αντικείμενα
  • Ο Γιάννης Πατσάκης, ο μοναδικός φανοποιός της Σύμης και οδηγός μας στην ανεύρεση των λιγοστών υπόλοιπων συνεχιστών της παράδοσης
  • Περίτεχνα καμπαναριά στο Χωριό
  • Αρχοντική και ανόθευτη
ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ GOOGLE
Ο ΚΑΙΡΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Καιρός σήμερα και πρόγνωση καιρού για κάθε περιοχή