Το διάσημο Καλογερικό γεφύρι, ή γεφύρι του Πλακίδα, λίγο έξω από τους Κήπους, στο Κεντρικό Ζαγόρι

<p>Το διάσημο Καλογερικό γεφύρι, ή γεφύρι του Πλακίδα, λίγο έξω από τους Κήπους, στο Κεντρικό Ζαγόρι</p>
ΖΑΓΟΡΙ

Ζεστή πέτρινη αγκαλιά

Κείμενο: Γιάννης Μαντάς
Φωτογραφίες: Παναγιώτης Σαρρής, Ηρακλής Μήλας

Ανάγλυφο από νερό και πέτρα, γεύσεις κι αρώματα από φρεσκοψημένες πίτες, μελωδικά γυρίσματα απ' το κλαρίνο, ποτάμια και φαράγγια στεφανωμένα από γεφύρια. Είσαι στο Ζαγόρι, στην απόλυτη έκφραση των πέντε αισθήσεων...

Μια θάλασσα από βουνά: αληθινό Ζαγόρι
%IMAGEALT%
 Τα καλντερίμια του μοιάζουν ατελείωτα, τα χωριά του θαρρείς σαν να ‘ναι σκαλισμένα στα βουνά, τα νερά στα ποτάμια του κρυστάλλινα, τα γεφύρια του σωστά κομψοτεχνήματα, τα τζάκια του αναμμένα· οι νοικοκυρές φουρνίζουν τις πίτες τους, οι ορειβάτες ζώνονται τον εξοπλισμό τους και τραβάνε για την Αστράκα και τις δρακόλιμνες, οι εξερευνητές ξαμολιούνται άλλοι στη χαράδρα του Βίκου, κάποιοι απ’ αυτούς ψάχνοντας και για τα φημισμένα του βοτάνια, και άλλοι κατεβαίνουν με ράφτινγκ τον Αώο, και όλοι μα όλοι σταματούν τα αυτοκίνητά τους και φωτογραφίζουν ένα, ένα τα γεφύρια.

Πολλοί ανεβαίνουν τη μία μετά την άλλη τις βουνίσιες φουρκέτες μέχρι το Πάπιγκο, παραγγέλνουν ένα ακόμη πενηνταράκι στου Ντίνου στους Ασπράγγελους και στο καφενεδάκι στο Μονοδένδρι. Αν όλα αυτά τα πιάσεις και με έναν τρόπο μαγικό τα κάνεις ένα μέσα στο μυαλό σου, θα αρχίσεις να παίρνεις σιγά σιγά μια ιδέα για το Ζαγόρι· και να πείθεσαι πως έχεις έρθει στον επίγειο παράδεισο!

Κάθε λεπτομέρεια είναι προσεγμένη στο Ζαγόρι· εδώ, στο Καπέσοβο
%IMAGEALT%
Μία από τις τοπικές παραδόσεις μάς λέει πως «Ζαγόρι» θα πει στα σλάβικα «πίσω από το βουνό». Και συγκεκριμένα, πίσω από το Μιτσικέλι, που μπορεί να μην είναι το ψηλότερο της περιοχής (ποιος να συγκριθεί με την Τύμφη;) είναι ωστόσο αυτό που οριοθετεί την περιοχή στην πλευρά προς τα Γιάννενα. Από το Μιτσικέλι λοιπόν στα νότια μέχρι τον Αώο και τον Βοϊδομάτη στα βορινά, και μέχρι τη λίμνη του Αώου και το Μέτσοβο στα ανατολικά, όλη η περιοχή ετούτη είναι που λέμε «Ζαγόρι».

Η παλαιότερη διοικητική διάκριση «χώριζε» τα χωριά του Ζαγορίου σε Κεντρικό Ζαγόρι, σε Ανατολικό (ή Βλαχοζάγορο) και στα χωριά της Τύμφης, στο βορειότερο κομμάτι. Λίγη σημασία έχει πάντως αυτό, μια και σήμερα ο Καλλικράτης έχει ενώσει και διοικητικά το Ζαγόρι σε έναν ενιαίο δήμο. Σαράντα έξι τα χωριά του στον αριθμό, κι όποιο και να διαλέξεις για να ξεκινήσεις, δεν θα ‘χεις πέσει έξω.

Ας πούμε ωστόσο πως ξεκινάμε από τους Ασπραγγέλους, την έδρα του νυν δήμου και το χωριό όπου θα βρεις και το μοναδικό βενζινάδικο στο Ζαγόρι. Από εδώ λοιπόν κατευθυνόμαστε βόρεια, και στην πρώτη μεγάλη διασταύρωση κάνουμε δεξιά. Το «μεγάλη» είναι σχετικό, η σήμανση πάντως είναι παντού επαρκής και τις πινακίδες με τα χωριά και τις κατευθύνσεις αποκλείεται να τις χάσεις. 

Μονοδένδρι και Πάπιγκο

Η Βίτσα, χωριό με αναπτυγμένες τουριστικές υποδομές
%IMAGEALT%
Πρώτο χωριό και πρώτη στάση στη Βίτσα και πιο σωστά στη Σκάλα της Βίτσας, που μας φέρνει στο γεφύρι του Μίσσιου, αφετηρία της χαράδρας του Βίκου. «Σκάλες» έλεγαν στο Ζαγόρι τα λιθόστρωτα μονοπάτια που για δεκαετίες ολόκληρες ήταν το «κανονικό» οδικό δίκτυο ανάμεσα στα χωριά, η μόνη λύση για οδοιπόρους και υποζύγια πριν κάνει η άσφαλτος την τιμή να εμφανιστεί κι εδώ. 

Η διάσημη «πίτα της Κικίτσας»
%IMAGEALT%
Για το γειτονικό Μονοδένδρι πάμε πια από τον κανονικό δρόμο, αφήνουμε αμάξι στην είσοδο του χωριού και να ‘μαστε στην πλατεία. Εκεί είναι και η χειροτεχνική σχολή-οικοτροφείο του Ριζαρείου Ιδρύματος, να διδάσκει από το 1979 κέντημα, υφαντουργία, ταπητουργία και άλλες παραδοσιακές τέχνες που δεν θα χαθούν αν πρωτοβουλίες σαν τη Ριζάρειο τύχουν της στήριξης που τους αξίζει. Δίπλα ακριβώς είναι η ταβέρνα Πίτα της Κικίτσας: η Κικίτσα δεν είναι πια εδώ, η επιτυχία της πίτας της ωστόσο ήταν εκείνη που -χωρίς υπερβολή- έβαλε το Μονοδένδρι για τα καλά στον τουριστικό χάρτη.

Στην Αγία Παρασκευή, στο Μονοδένδρι
%IMAGEALT%
 Δεν ήταν βέβαια η μόνη αφορμή: το κοινό μυστικό ήταν το εκπληκτικό μοναστήρι της Αγίας Παρασκευής, 800 μέτρα (λιθόστρωτο) δρόμο από την πλατεία, ένα μικρό Μετέωρο πάνω από την άβυσσο της χαράδρας του Βίκου. Το ιερό της μονής είναι μια κανονική μικροσκοπική εκκλησία, ενώ από τον μικρό περίβολο του μοναστηριού ξεκινά ένα σύντομο μονοπάτι σκαλισμένο στην κόψη του γκρεμού που φέρνει μέχρι το σημείο που οι ντόπιοι ονομάζουν Σπιτάλια, αλλοτινό καταφύγιο από τις επιδρομές. Ιλιγγος...

Επιστροφή στον κεντρικό δρόμο, πέρασμα από τα Κάτω και τα Ανω Πεδινά και επόμενη στάση στην Αρίστη. Είμαστε πια στο λεγόμενο Δυτικό Ζαγόρι (ή χωριά της Τύμφης), και η Αρίστη δίνει το κατάλληλο στίγμα για το τι συμβαίνει εδώ: οι πέτρινοι ξενώνες ανεβάζουν συνεχώς τα στάνταρ τους, οι λάτρεις του ράφτινγκ δεν χορταίνουν να κατεβαίνουν από εδώ τον Βοϊδομάτη σε μία από τις κορυφαίες διαδρομές στην Ηπειρο, όπως και οι πεζοπόροι που λατρεύουν το μονοπάτι προς και από το γεφύρι της Κλειδωνιάς (ή Κλειδωνιάβιστας).

Οι αλλεπάλληλες φουρκέτες που βλέπεις στον λόφο απέναντι από την Αρίστη οδηγούν στο Πάπιγκο, το διασημότερο από τα διάσημα Ζαγοροχώρια. Πρωί ή βράδυ, καθημερινή ή σχόλη, το Πάπιγκο βλέπει τους επισκέπτες να γεμίζουν κάθε μέρα τους ξενώνες του, υποδειγματικά προσεγμένους μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια. Καθώς θα χαζεύεις τα λιθόστρωτα στενορύμια, πάρε βαθιά ανάσα και σήκωσε το βλέμμα ψηλά: οι βράχινοι πύργοι της Αστράκας είναι θέαμα που δεν περιγράφεται με λέξεις σε καμία από τις γνωστές γλώσσες... 

Οι βράχινοι πύργοι της Αστράκας πάνω από το Μικρό Πάπιγκο
%IMAGEALT%
Δύο χιλιόμετρα μετά, βρίσκεις το Μικρό Πάπιγκο, εξίσου εκθαμβωτικό αλλά σαν πιο αυθεντικό από το μεγάλο του αδέρφι. Οχημα στο χωριό δεν μπαίνει, και δεν χρειάζεται. Το αφήνεις πλάι στον ναό των Ταξιαρχών, με τις καμάρες και ξεκινάς σεργιάνι στις πετρόκτιστες γειτονιές. Από το Μικρό Πάπιγκο ξεκινούν και οι ορειβάτες για την ανάβαση στην Τύμφη και τη Δρακόλιμνη, μα αν ο χρόνος σε πιέζει και δεν προλαβαίνεις την πέντε ωρών πεζοπορία, ανάμεσα στα δύο «Πάπιγκα» θα δεις άλλες, μικρότερες λίμνες: είναι οι περίφημες Οβίρες, φυσικές λιμνούλες που το καλοκαίρι οι ντόπιοι τις κλείνουν με μεταλλικές πόρτες-φράγματα και απολαμβάνουν τα θερινά τους μπάνια μέσα στη χαράδρα! 

Προς το Τσεπέλοβο

Κινώντας από τους Ασπραγγέλους προς τα ανατολικά, μπαίνεις για τα καλά στην καρδιά του Ζαγορίου. Το κάθε χωριό που συναντάς έχει τη δική του ιστορία, τους δικούς του ιδιαίτερους ανθρώπους, τις δικές του αφορμές για να χάσεις το μέτρημα του χρόνου σαν βρεθείς στο καθένα. Στο Δίλοφο θα χαθείς ανάμεσα στα αρχοντόσπιτα και τα ατμοσφαιρικά στενορύμια, ενώ στους Κήπους θα μυηθείς στα πιο ακριβά μυστικά της ηπειρώτικης αρχιτεκτονικής· κι όχι μόνο στο οικιστικό κομμάτι αλλά στα γεφύρια του.

Οι Κήποι στολίζονται από διαδοχικά γεφύρια: πρώτα το μονότοξο του Κόκκορη ή Νούτσου (1750), ενώ έπειτα, πλησιάζοντας προς το χωριό, σταματάς στο κιόσκι για να δεις το περίφημο τρίτοξο Καλογερικό, ή του Πλακίδα, γνωστό και ως «γεφύρι εν κινήσει» το γεφύρι του Κοντοδήμου ή Λαζαρίδη, ακριβώς στην εμπασιά των Κήπων, και του Μύλου μέσα στο χωριό.  Σήμερα είναι αξιοθέατα, στον καιρό τους πάντως γεφύρια σαν κι αυτά ήταν που δάμαζαν το τραχύ ζαγορίτικο ανάγλυφο και έκαναν δυνατή την επικοινωνία ανάμεσα στα χωριά φέρνοντας κοντά ανθρώπους κι εμπορεύματα.

Στις υποβλητικές Οβίρες, στο Πάπιγκο
%IMAGEALT%
Για τα πολλά αρχοντικά του καυχιέται και το Κουκούλι, ένα από αυτά μάλιστα, του Λαζαρίδη, στεγάζει και το Βοτανολογικό Μουσείο, με μια μεγάλη συλλογή από φαρμακευτικά βοτάνια και άπειρες πληροφορίες για τους περίφημους «γιατρούς του Βίκου». Αυτοί ήταν εμπειρογνώστες, αναγνώριζαν ένα προς ένα τα βοτάνια και χάρη στις ιδιότητες του καθενός γιάτρευαν τους αρρώστους ελλείψει επίσημης υγειονομικής αρχής. Τα βοτάνια τους τα φύλαγαν μέσα σε εκατοντάδες σακούλια που κουβαλούσαν μαζί τους, και οι κόμποι τους έκαναν πολλούς να τους ονομάσουν «κομπογιαννίτες»...

Μετά το Κουκούλι ερχόμαστε στο Καπέσοβο, με την Πασχάλειο Σχολή (έχει ένα από τα ελάχιστα αντίγραφα της Χάρτας του Ρήγα) και το γλυκό μαγαζάκι της Ελλης με τις τοπικές γεύσεις, κι έπειτα στο Τσεπέλοβο, το πολυπληθέστερο των Ζαγοροχωρίων. Ζήτησε να σου δείξουν εδώ το μονοπάτι για το φαράγγι στο Βικάκη, όπου θα ανακαλύψεις το Παλιογέφυρο, από τα παλαιότερα «ζαγορογέφυρα» και το αντίστοιχο γεφύρι του Χάτσιου. Ανάμεσα στα δύο χωριά, το απομακρυσμένο Βραδέτο: μέχρι τις αρχές του ‘70 ο μόνος τρόπος σύνδεσης του χωριού ήταν η περίφημη Σκάλα που σε έβγαζε στο Τσεπέλοβο. Σκέψου πως το Βραδέτο είναι το ψηλότερο χωριό με υψόμετρο 1.340 μ., οπότε αντιλαμβάνεσαι τη δυσκολία του πράγματος...

Συνεχίζοντας φτάνεις στο Σκαμνέλλι με το μοναστηράκι της Αγίας Παρασκευής (και τις υπέροχες αγιογραφίες), στον Γυφτόκαμπο, όπου κάθε καλοκαίρι γιορτάζεται το μεγάλο αντάμωμα των απανταχού Σαρακατσάνων, και έπειτα στο Ηλιοχώρι, το Βρυσοχώρι και τη Λάιστα,  χωριά με ελάχιστο τουρισμό που ωστόσο αντιστέκονται στην εγκατάλειψη.

Στην «ακριτική» Βωβούσα

Από τους Ασπραγγέλους και προς τα νότια φτάνεις στο όμορφο Δίκορφο (ή Δικόρυφο). Η θεια-Καλυψώ δεν είναι πια μαζί μας, μα το καφενεδάκι στην πλατεία θα σου σερβίρει το απαραίτητο τσιπουράκι πριν από τη συνέχεια. Το Δίκορφο μάλιστα ήταν ένα από τα ελάχιστα χωριά στο Ανατολικό Ζαγόρι που γλίτωσαν από την καταστροφική τρέλα του Β’ Παγκοσμίου, διατηρώντας έτσι αναλλοίωτη τη φυσιογνωμία του.  

Η περίφημη Σκάλα του Βραδέτου, έργο λαϊκής τέχνης αλλά και ο μόνος τρόπος επικοινωνίας του χωριού μέχρι τις αρχές του '70
%IMAGEALT%
Διαδρομής συνέχεια, από τον Καλουτά με το δικό του ξεχωριστό γεφύρι, έπειτα στους Φραγκάδες και τους γειτονικούς Νεγάδες, κι έπειτα προς Τρίστενο, Γρεβενίτι, Φλαμπουράρι και τέλος στη Βωβούσα, το πιο απομακρυσμένο ζαγοροχώρι. Και ένα από τα ελάχιστα χωριά με ένα γεφύρι μέσα στον ίδιο τον οικισμό, να στεφανώνει τις δύο όχθες του Αώου και να σηματοδοτεί την είσοδο στο φαράγγι με μία από τις κορυφαίες διαδρομές ράφτινγκ.

Το γεφύρι του Μίσσιου, κοντά στα χωριά Βίτσα και Κουκούλι, «αφετηρία» για το φαράγγι του Βίκου
%IMAGEALT%
Οσο περισσότερα τα χιλιόμετρα, όσες εικόνες κι αν συγκρατείς τόσο καταλαβαίνεις πως το Ζαγόρι είναι ένας κόσμος ατελείωτος. Κάποιες φορές ίσως δεις τα χωριά του έρημα, μα σίγουρος να ‘σαι πως ελάχιστα παραπέρα κάποιο τζάκι έχει μόλις ανάψει, κάποιο τραπεζάκι γεμίζει με τα κεράσματα, κάποια παρέα έχει ανάψει για τα καλά την κουβέντα. Θα τους κάνεις συντροφιά;

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ
  • Μια θάλασσα από βουνά: αληθινό Ζαγόρι
  • Θέα στην Αστράκα και στο φαράγγι του Βίκου, από το παρατηρητήριο στο χωριό Βίκος
  • Η Βίτσα, χωριό με αναπτυγμένες τουριστικές υποδομές
  • Το γεφύρι του Μίσσιου, κοντά στα χωριά Βίτσα και Κουκούλι, «αφετηρία» για το φαράγγι του Βίκου
  • Υπέροχη η περίτεχνη, βαριά πύλη του Αγίου Γεωργίου, στους Νεγάδες
  • Οι βράχινοι πύργοι της Αστράκας πάνω από το Μικρό Πάπιγκο
  • Τα καλντερίμια (και) στο Δίλοφο μοιάζουν σαν να έχουν συναρμολογηθεί από τον πιο ευφάνταστο καλλιτέχνη
  • Στην Αγία Παρασκευή, στο Μονοδένδρι
  • Η διάσημη «πίτα της Κικίτσας»
  • Η περίφημη Σκάλα του Βραδέτου, έργο λαϊκής τέχνης αλλά και ο μόνος τρόπος επικοινωνίας του χωριού μέχρι τις αρχές του '70
  • Κάθε λεπτομέρεια είναι προσεγμένη στο Ζαγόρι· εδώ, στο Καπέσοβο
  • Ο πελώριος πλάτανος στην ολόπετρη πλατεία στο Δίλοφο
  • Στις υποβλητικές Οβίρες, στο Πάπιγκο
  • <p>Το διάσημο Καλογερικό γεφύρι, ή γεφύρι του Πλακίδα, λίγο έξω από τους Κήπους, στο Κεντρικό Ζαγόρι</p>
ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ GOOGLE
Ο ΚΑΙΡΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Καιρός σήμερα και πρόγνωση καιρού για κάθε περιοχή